Mała architektura miejska: co to jest, co się do niej zalicza i jak ją dobrać do miejsca

Opis przygotowany z pomocą AI

Mała architektura to niewielkie obiekty, które urządzają przestrzeń między budynkami: ławki, donice, siedziska, rzeźby, fontanny, kosze na śmieci, stojaki rowerowe. Prawo budowlane opisuje je w art. 3 pkt 4 jako niewielkie obiekty, w tym posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej oraz obiekty użytkowe służące codziennej rekreacji i utrzymaniu porządku. Jeśli stają w miejscu publicznym, ich budowa wymaga zgłoszenia.

To od niej zależy, czy plac jest miejscem, w którym się zostaje, czy tylko drogą na skróty. Poniżej zebraliśmy definicje i przepisy, o które najczęściej pytają urzędy i inwestorzy, a potem przykłady dla konkretnych miejsc: rynku, parku, przestrzeni przed biurowcem, dziedzińca muzeum i lobby hotelu.

Co to jest mała architektura

Definicja pochodzi z art. 3 pkt 4 ustawy Prawo budowlane. Obiekty małej architektury to niewielkie obiekty, a w szczególności:

• obiekty kultu religijnego, jak kapliczki, krzyże przydrożne i figury,
• posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej,
• obiekty użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, jak piaskownice, huśtawki, drabinki i śmietniki.

Lista jest otwarta. Sądy administracyjne podkreślają, że łączy te obiekty niewielki rozmiar i podobny charakter, więc do małej architektury zalicza się też ławki, donice, siedziska czy rzeźby. W języku branży mówi się o niej zamiennie meble miejskie albo wyposażenie przestrzeni publicznej.

Co zalicza się do małej architektury miejskiej

W praktyce projektowej elementy małej architektury dzieli się według tego, czemu służą:

W naszej ofercie skupiamy się na trzech pierwszych grupach, czyli na tym, co buduje charakter miejsca. Znajdziesz je w dziale Mała architektura, w podziale na ławki miejskie, donice miejskie, siedziska i stoliki miejskie oraz rzeźby i obiekty.

Czy ławka, donica albo rzeźba wymaga zgłoszenia?

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 28 Prawa budowlanego budowa obiektów małej architektury w miejscach publicznych nie wymaga pozwolenia na budowę, ale wymaga zgłoszenia. Do zgłoszenia dołącza się projekt zagospodarowania działki lub terenu wykonany przez projektanta z uprawnieniami (art. 30 ust. 2a). Poza miejscami publicznymi, na przykład w ogrodzie prywatnym, zgłoszenie co do zasady nie jest potrzebne.

Miejsce publiczne to w orzecznictwie teren dostępny dla nieokreślonej liczby osób. Plac przed biurowcem otwarty dla przechodniów zwykle się w tej definicji mieści, zamknięty dziedziniec dostępny tylko dla najemców niekoniecznie. Ławka czy donica postawiona na nawierzchni bez fundamentu jest często traktowana jak ruchome wyposażenie, ale interpretacje urzędów bywają różne. Jeśli obiekt ma być trwale zakotwiony, warto przed zamówieniem zapytać właściwy organ architektoniczno-budowlany. Na terenie wpisanym do rejestru zabytków i w otoczeniu zabytku trzeba też uwzględnić wojewódzkiego konserwatora zabytków. Gmina może ponadto określić zasady sytuowania obiektów małej architektury w uchwale krajobrazowej, co dotyczy zwłaszcza centrów historycznych miast.

Kody CPV dla małej architektury

W przetargach na meble miejskie zamawiający najczęściej sięgają po kilka kodów ze Wspólnego Słownika Zamówień:

Jak opisać wymiary, materiał, kolor i mocowanie, żeby nie zawęzić konkurencji, piszemy w poradniku co wpisać do opisu przedmiotu zamówienia.

Mała architektura według miejsca

Ten sam zestaw ławek i donic inaczej pracuje na rynku, a inaczej w lobby. Dlatego dobór zaczynamy od pytania, jak ludzie korzystają z miejsca: czy przechodzą, czekają, spotykają się, czy przychodzą specjalnie.

Rynek, plac i pasaż

Na rynku i w pasażu liczy się elastyczność. Nawierzchnia jest często zabytkowa albo kryje instalacje, a plac kilka razy w roku zamienia się w miejsce jarmarku czy koncertu. Dlatego dobrze sprawdzają się duże donice z drzewami, które da się przestawić, i ławki z donicą, które dają cień i miejsce do siedzenia w jednym. Jak to zrobić, żeby drzewa przetrwały zimę, opisujemy w tekście drzewa w donicach na rynku, placu i w pasażu.

Park, skwer i bulwar

W parku mała architektura może opowiadać historię. Seria zwierząt Origami Vondom, od goryla Saru po lisa Kitsune, wyznacza trasę spaceru, a w wersji ICE świeci po zmroku. O rzeźbach w dzień piszemy w tekście rzeźby w przestrzeni publicznej, o wersji podświetlanej w artykule świecące dekoracje dla miast.

Przed biurowcem i na kampusie

Przestrzeń przed wejściem do biurowca to wizytówka budynku i miejsce krótkiego postoju: na telefon, na kawę, na gościa. Potrzebne są tu zieleń, która osłania od wiatru, siedziska bez oparcia ustawione z boku głównego ciągu i ciepło przy wejściu w chłodne miesiące. Szczegóły w tekście przestrzeń przed biurowcem, a o dziedzińcu wewnętrznym w artykule dziedziniec biurowca, z którego ludzie korzystają.

Muzeum i dziedziniec instytucji kultury

Przy muzeum najważniejsze jest, żeby wyposażenie nie konkurowało z budynkiem ani z ekspozycją. Ruchome, ciężkie po napełnieniu donice i ławki stojące na nawierzchni nie ingerują w zabytkową posadzkę, a rzeźba może stać się częścią programu wystaw. Piszemy o tym w tekście muzeum i jego dziedziniec.

Lobby hotelu, biurowca i galerii handlowej

Mała architektura nie kończy się na drzwiach. W lobby i atrium te same obiekty z polietylenu pracują we wnętrzu: wysoka donica z drzewkiem, rzeźbiarska ławka zamiast rzędu foteli, podświetlana donica przy recepcji. Przykłady zebraliśmy w artykule lobby hotelu i biurowca.

Z czego robi się małą architekturę

Beton jest ciężki i odporny na wandalizm, ale trudno go przestawić i z czasem się kruszy. Stal wymaga zabezpieczenia przed korozją, drewno regularnego olejowania. Polietylen formowany rotacyjnie, z którego powstają meble Vondom i LOOPE, jest barwiony w masie, nie chłonie wody, nie rdzewieje i nie wymaga malowania. Pusty obiekt waży kilkadziesiąt kilogramów, więc da się go ustawić bez dźwigu, a w razie potrzeby dociążyć lub zakotwić. Szersze porównanie znajdziesz w tekstach mała architektura z polietylenu i ławki miejskie: drewno, beton, metal czy polietylen.

Ciekawe rozwiązania, o które pytają miasta i zarządcy

• Podświetlany zwierzyniec. Rzeźby Origami Vondom w wersji ICE świecą od środka. Moduł LED jest biały albo RGB, a podświetleniem można sterować, więc kilka figur na skwerze czy rynku działa jak jedna instalacja.
• Ławka, która jest donicą. LOOPE OneL OL3020 i Vondom Stone łączą siedzisko z pojemnikiem na rośliny, a okrągła Vases o średnicy 178 cm otacza drzewo. Więcej w tekście ławka z donicą w przestrzeni publicznej.
• Rzeźba do siedzenia. Ławka Lava ma 260 cm długości i wygląda jak zastygła bryła. Jest dostępna także z opcjonalnym podświetleniem LED.
• Siedziska, które układa się jak puzzle. System OUTi to łuki, ławki proste, stołki, stolik i donica o tej samej wysokości siedziska, z których buduje się fale i okręgi. Zobacz, jak zaprojektować strefę siedzisk OUTi.

Jak wygląda współpraca

Zaczynamy od rzutu albo zdjęć miejsca i informacji, kto będzie z niego korzystał. Proponujemy układ, dobieramy modele i kolory, a dla LOOPE przygotowujemy pliki do projektu. Meble i donice wykonuje się na zamówienie, zwykle z wysyłką w ciągu 10 do 40 dni, dokładny termin potwierdzamy przy zamówieniu. Na miejscu wszystko ustawia nasza polska ekipa: sadzi rośliny w donicach, montuje lampy grzewcze Heatsail razem z instalacją elektryczną, kotwi elementy tam, gdzie to potrzebne. Pracujemy w całej Polsce i za granicą.

Najczęstsze pytania

Co to jest mała architektura?

To niewielkie obiekty uzupełniające przestrzeń wokół budynków, takie jak ławki, donice, rzeźby, fontanny, kosze i stojaki rowerowe. Prawo budowlane definiuje je w art. 3 pkt 4 jako m.in. posągi, wodotryski, obiekty architektury ogrodowej oraz obiekty użytkowe do rekreacji i utrzymania porządku.

Co zalicza się do małej architektury miejskiej?

Ławki i siedziska, duże donice i gazony, rzeźby i figury, fontanny, podświetlane obiekty, kosze na odpady, stojaki rowerowe, słupki i elementy placów zabaw. Lista w ustawie jest przykładowa, więc obejmuje też inne niewielkie obiekty o podobnym charakterze.

Czy postawienie ławki lub donicy w miejscu publicznym wymaga zgłoszenia?

Budowa obiektu małej architektury w miejscu publicznym wymaga zgłoszenia na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 28 Prawa budowlanego, z projektem zagospodarowania terenu. Ruchoma donica czy ławka bez fundamentu bywa traktowana jak wyposażenie, ale przy trwałym kotwieniu warto zapytać starostwo lub urząd miasta.

Jaki kod CPV ma mała architektura?

Najczęściej 34928400-2 Osprzęt miejski, a dla samych ławek 39113600-3 Ławki. Przy wyposażeniu parków stosuje się też 43325000-7, a gdy zamówienie obejmuje montaż, 45233293-9 Instalowanie mebli ulicznych.

Ile trwa realizacja zamówienia mebli miejskich?

Większość mebli i donic Vondom oraz LOOPE wykonuje się na zamówienie, z wysyłką zwykle w ciągu 10 do 40 dni. Dokładny termin potwierdzamy po złożeniu zamówienia.

Czy ustawiacie meble i sadzicie rośliny na miejscu?

Tak. Ustawienie mebli, obsadzenie donic, montaż lamp grzewczych Heatsail razem z instalacją elektryczną i kotwienie wykonuje nasza polska ekipa, w Polsce i za granicą.

Przeczytaj też

• Rzeźby w przestrzeni publicznej: obiekty na plac, do parku i przed budynek
• Przestrzeń przed biurowcem: zieleń, siedziska, ciepło i światło
• Lobby hotelu i biurowca: zieleń, siedziska i jeden mocny obiekt
• Muzeum i jego dziedziniec: mała architektura, która nie konkuruje z budynkiem
• Drzewa w donicach na rynku, placu i w pasażu
• Świecące dekoracje dla miast: podświetlane zwierzęta Origami Vondom

Autor: Marcin, noting.pl. Na co dzień dobieramy meble, donice i rośliny do hoteli, biur, restauracji i przestrzeni publicznych, a potem ustawiamy je na miejscu z własną ekipą.